ในยุคปัจจุบัน โลกกำลังเผชิญกับการเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องของโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (Non-Communicable Diseases: NCDs) ซึ่งหนึ่งในสาเหตุสำคัญมาจากพฤติกรรมการดำเนินชีวิต โดยเฉพาะรูปแบบการรับประทานอาหารที่ไม่เหมาะสม ด้วยเหตุนี้ แนวคิด “Food as Medicine” หรือ “อาหารคือยา” จึงได้รับความสนใจมากขึ้นในแวดวงสุขภาพ โดยมุ่งเน้นการใช้อาหารเป็นเครื่องมือในการป้องกันโรคและดูแลสุขภาพในระยะยาว มากกว่าการรับประทานเพื่อความอิ่มเพียงอย่างเดียว

การศึกษาวิจัยได้ลงลึกไปถึงสารออกฤทธิ์ที่อยู่ในอาหารแต่ละชนิด รวมถึงกลไกการทำงานที่มีส่วนช่วยในการลดการอักเสบ ชะลอความเสื่อมของร่างกาย ซึ่งช่วยยกระดับการรับประทานอาหารเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพเชิงป้องกันอย่างเป็นระบบ

จากแนวคิดดังกล่าว นำไปสู่การพัฒนา “อาหารฟังก์ชัน” (Functional Foods) ซึ่งหมายถึง อาหารจากธรรมชาติหรืออาหารที่ผ่านกระบวนการแปรรูปที่มีสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพ (Bioactive compounds) โดยมีผลการวิจัยรองรับ ผ่านการประเมินด้วยตัวบ่งชี้ทางชีวภาพ (Biomarkers) ที่เฉพาะเจาะจง สามารถกำหนดปริมาณการบริโภคที่เหมาะสมและปลอดภัย เพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อสุขภาพอย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งในแง่การส่งเสริมสุขภาพและช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดโรคเรื้อรังต่าง ๆ งานวิจัยด้านอาหารฟังก์ชันจึงเติบโตอย่างต่อเนื่อง มีส่วนช่วยยกระดับบทบาทของอาหาร จากปัจจัยพื้นฐานในการดำรงชีวิตไปสู่องค์ประกอบสำคัญในการดูแลสุขภาพ

อาหารฟังก์ชันสามารถจำแนกออกเป็นได้ 3 ประเภท ได้แก่

1. อาหารฟังก์ชันจากธรรมชาติ (Naturally Functional Foods)

เป็นอาหารจากธรรมชาติ (Whole food) ไม่ผ่านการแปรรูปหรือผ่านการแปรรูปน้อยมาก และมีสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพตามธรรมชาติ ตัวอย่างที่สำคัญ ได้แก่

กลุ่มผักและผลไม้ อุดมไปด้วยสารต้านอนุมูลอิสระ เช่น โพลีฟีนอล (Polyphenols) ฟลาโวนอยด์ (Flavonoids) และสารพฤกษเคมีหลากหลายชนิด ซึ่งมีบทบาทในการต้านการอักเสบและปกป้องเซลล์จากความเสียหายที่เกิดจากอนุมูลอิสระ โดยมีการศึกษาในผู้สูงอายุพบว่า การบริโภคผักและผลไม้เพิ่มขึ้นจากประมาณ 2.2 เป็น 4.2 หน่วยบริโภคต่อวัน เป็นระยะเวลา 16 สัปดาห์ สามารถลดตัวบ่งชี้การอักเสบได้หลายชนิด นอกจากนี้ ผักและผลไม้ยังเป็นแหล่งของใยอาหารที่ช่วยส่งเสริมสมดุลของจุลินทรีย์ในลำไส้ อันมีความเกี่ยวข้องกับการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน

อีกกลุ่มที่น่าสนใจคือ ผักตระกูลกะหล่ำ (Cruciferous vegetables) เช่น บรอกโคลี มีสารสำคัญอย่างซัลโฟราเฟน (Sulforaphane) และไอโซไทโอไซยาเนต (Isothiocyanates) ที่มีบทบาทในการกระตุ้นเอนไซม์ที่ช่วยส่งเสริมการกำจัดสารพิษและสารก่อมะเร็ง พร้อมทั้งช่วยลดความเสี่ยงของการกลายพันธุ์ของสารพันธุกรรม (DNA) อันเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญของการป้องกันการเกิดมะเร็ง

2. อาหารฟังก์ชันที่มีการดัดแปลง (Intentionally Modified Functional Foods)

เป็นอาหารที่มีสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพตามธรรมชาติอยู่เดิม แต่ได้รับการปรับเปลี่ยนองค์ประกอบของอาหารหรือเสริมสารเพิ่มเติมผ่านทางกระบวนการทางอุตสาหกรรม เพื่อเพิ่มคุณสมบัติในการส่งเสริมสุขภาพให้เด่นชัดขึ้น โดยยังคงลักษณะของผลิตภัณฑ์อาหารเดิมไว้ ตัวอย่างที่สำคัญ ได้แก่

ผลิตภัณฑ์อาหารที่เสริมกรดไขมันโอเมก้า-3 เช่น นมและน้ำสลัดเสริมกรดไขมันโอเมก้า-3 จากการศึกษาพบว่า การบริโภคกรดไขมันโอเมก้า-3 ปริมาณ 3 กรัมต่อวัน ช่วยเพิ่มระดับกรดไขมัน EPA และ DHA ในพลาสมาและเยื่อหุ้มเซลล์เม็ดเลือดแดง พร้อมทั้งช่วยลดระดับไตรกลีเซอไรด์ เพิ่มคอเลสเตอรอลชนิดที่ดี (HDL) และช่วยปรับสมดุลกรดไขมันในร่างกาย ซึ่งประเมินได้จากตัวชี้วัดทางการวิจัย เช่น อัตราส่วน AA/EPA (Arachidonic Acid/Eicosapentaenoic Acid) ที่ลดลง ซึ่งสัมพันธ์กับภาวะการอักเสบระดับเซลล์ที่ลดลง นอกจากนี้ ยังช่วยลดตัวบ่งชี้การเกิดออกซิเดชันของไขมัน (Lipid Peroxidation) เช่น สาร 9-HETE และ 13-HODE ซึ่งเกี่ยวข้องกับความเสื่อมของหลอดเลือด กลไกเหล่านี้จึงอาจช่วยลดปัจจัยเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ

ผลิตภัณฑ์อาหารที่เสริมพรีไบโอติก เช่น โยเกิร์ตเสริมพรีไบโอติก หรือพาสต้าที่เสริมอินนูลิน ก็เป็นตัวอย่างที่ได้รับความสนใจเพิ่มขึ้น โดยอินนูลิน (Inulin) เป็นใยอาหารที่มีคุณสมบัติพรีไบโอติกช่วยส่งเสริมสุขภาพลำไส้ โดยมีการศึกษาพบว่า พาสต้าที่เสริมอินนูลินสามารถลดการซึมผ่านของลำไส้ได้อย่างมีนัยสำคัญ กล่าวคือ ช่วยทำให้ผนังลำไส้มีความแข็งแรงมากขึ้น ทำให้สารหรือเชื้อจุลินทรีย์ที่ไม่พึงประสงค์ผ่านเข้าสู่กระแสเลือดได้ยากขึ้น โดยพิจารณาจากตัวชี้วัดทางการวิจัย ได้แก่ การลดลงของอัตราส่วน lactulose-mannitol และระดับโซนูลิน (Zonulin) ขณะเดียวกันยังเพิ่มระดับฮอร์โมน GLP-2 ซึ่งบ่งชี้ถึงความแข็งแรงของเยื่อบุผิวลำไส้ที่ดีขึ้น และอาจช่วยลดความเสี่ยงของโรคลำไส้อักเสบ

นอกจากนี้ ยังมีผลิตภัณฑ์อาหารที่มีการเสริมวิตามิน แร่ธาตุหรือสารต้านอนุมูลอิสระซึ่งมีส่วนช่วยในการส่งเสริมสุขภาพ โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ที่มีภาวะขาดสารอาหารหรือได้รับสารอาหารไม่เพียงพอ

3. อาหารทั่วไปที่ผลิตขึ้นเพื่อเป็นอาหารฟังก์ชัน (Functionalized Foods)

เป็นอาหารที่ได้รับการออกแบบหรือพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้มีคุณสมบัติส่งเสริมสุขภาพในมิติใหม่ที่เดิมอาหารชนิดนั้นไม่ได้มีอยู่ โดยการเสริมสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพในระหว่างกระบวนการผลิต เช่น ขนมอบที่เสริมสารต้านอนุมูลอิสระในกลุ่มโพลีฟีนอล พาสต้าที่เสริมแป้งจากแครอทและใบมะกอก เพื่อเพิ่มความสามารถในการต้านอนุมูลอิสระ หรือโยเกิร์ตที่เติมผงจากเปลือกมะม่วง เพื่อเสริมฤทธิ์ของพรีไบโอติก ทั้งหมดนี้สะท้อนถึงการพัฒนานวัตกรรมอาหารที่ผสานโภชนาการและเทคโนโลยีการอาหาร เพื่อยกระดับบทบาทอาหารในการส่งเสริมสุขภาพ

การเติบโตของอุตสาหกรรมอาหารฟังก์ชันแสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงแนวคิดด้านโภชนาการและสุขภาพของผู้บริโภค จากการมองอาหารเป็นเพียงแหล่งของพลังงานและสารอาหารหลัก สู่การตระหนักถึงบทบาทของอาหารในฐานะแหล่งของสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพ ที่ช่วยส่งเสริมสุขภาพและช่วยป้องกันโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง แนวโน้มดังกล่าวชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการดูแลสุขภาพเชิงป้องกัน และแนวคิดการใช้อาหารเป็นยา เพื่อสนับสนุนการมีสุขภาพดีและอายุยืนยาวอย่างมีคุณภาพ

โดย ทีมแพทย์ BDMS Wellness Clinic Institute และสมาคมแพทย์ฟื้นฟูสุขภาพและส่งเสริมการศึกษาโรคอ้วน กรุงเทพ (BARSO)

เอกสารอ้างอิง

• Martirosyan D. Functional Food Science and Bioactive Compounds. Bioact Compd Health. 2025 Jul 1;8(6):218–29.
• Fekete M, Lehoczki A, Kryczyk-Poprawa A, Zábó V, Varga JT, Bálint M, et al. Functional Foods in Modern Nutrition Science: Mechanisms, Evidence, and Public Health Implications. Nutrients. 2025;17(13):2153.
• Christodoulou E, Laoutari S, Athanasiou F, Poutli E, Andreou D, Kourkoutas Y, et al. Bridging Science and Lifestyle: A Feasibility Study for Developing a Novel Functional Food to Support Well-Being. Nutraceuticals. 2025 Apr 15;5(2):10.
• Mozaffarian D, Manson JE. Food as medicine: translating the evidence. Nat Med. 2023 Apr 1;29(4):753–4.

สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม กรุณาติดต่อ

โทร. 02-826-9999  ·  LINE: @BDMSWellnessClinic  ·  จ.–ศ. 7:00–20:00 · ส.–อา. 7:00–17:00